پیشنهاد : اپلیکیشن اصفهان صنعت را دانلود و بر روی گوشی های موبایل خود نصب نمایید ...
0
03136288464

توسعه فرهنگ کسب و کارهای نوین در ایران

مقدمه

از زمان ترویج و توسعه کارآفرینی در ایران بیش از دو دهه نمی‌گذرد، این مقوله نوپا از جمله نوپدیده‌های علمی در حوزه علوم‌انسانی است و از جمله فرآیندهای بین رشته‌ای محسوب می‌شود. کارآفرینی مفهومی چند وجهی است که امروزه توجه زیادی را به خود جلب کرده است و بیشتر صاحب نظران بر این باورند که کارآفرینان سهم به‌سزایی در توسعه اقتصادی دارند. اما امروزه و بطور مشخص از سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۰شاهد موج جدیدی از کارآفرینی در کشور بودیم. کارآفرینی شرکت‌های نوپایی به نام استارت‌آپ‌ها، اولین‌بار استارت‌آپ‌هایی چون دیجی‌کالا، آیس‌پک، شیپور و تخفیفان و… طی دهه اخیر موفق شدند کاربران زیادی را به جمع مشتریان خود بیافزایند. استارت‌‌آپ‌‌ها شرکت‌های نوپایی است که به‌ سرعت رشد می‌کند و رابطه نزدیکی با فناوری و به‌ویژه اینترنت دارند ولی در ابتدای کار عدم قطعیت بسیار دارد، ابهامات و سوالاتی هم در این رابطه وجود دارد. این کسب و کارهای نوپا با الگو برداری از شرکت‌های موفق آمریکا و اکثر کشورهای اروپایی فعالیت خود را با شعار: با کمترین منابع، بیشترین منافع کار خود را آغاز کردند. نکته‌ای که درخصوص فعالیت‌های کارآفرینی حاثز اهمیت است، اینکه کارآفرینی فرآیندی است که در زندگی فردی و اجتماعی جریان دارد و این مهم خود سبب‌ساز ایده‌پروری عملی در نهادهای اجتماعی می‌شود، لذا شرکت‌های نوپا نیز نوع جدیدی از سبک زندگی را ایجاد می‌کنند، زندگی سرشار از پویایی و تحرک. این مهم در شرایطی که اقتصاد کشور ما گرفتار تحریم و نارسایی‌هایی گردیده از اهمیت بسیاری برخوردار است. در این بین وجود شرکت‌های نوپا (استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان) با نگرشی جدید و سبک زندگی نوین سبب گردیده به نحوه رفتارها، بینش‌ها و نگرش‌هایی است که مردم و نهادهای اجتماعی نسبت به کسب و کارهای نوین دارند نیز بیشتر مورد توجه قرار گیرد.

فرهنگ و توسعه فرهنگی

از دیدگاه علمی تعاریف متعدد و متنوعی از فرهنگ ارایه گردیده که در زیر به مهمترین آن‌ها اشاره می‌شود:

فرهنگ لغات و بستر، فرهنگ را مجموعه‌ای از رفتارهای پیچیده انسانی که شامل افکار، گفتار اعمال و آثار هنری است و بر توانایی انسان برای یادگیری و انتقال به نسل دیگر است تعریف می‌کند.

به عقیده‌هاست، فرهنگ عبارت است از اندیشه مشترک اعضای یک گروه یا طبقه که آن‌ها را از دیگر گروه‌ها مجزا می‌کند و در جایی دیگر، فرهنگ به‌صورت مجموعه‌ای از الگوهای رفتار اجتماعی، هنرها، اعتقادات، رسوم و سایر محصولات انسان و ویژگی‌های فکری یک جامعه یا ملت تعریف می‌شود (شنایدر و بارسو، ۱۳۷۹، ص۱۳۱)

در مجموع فرهنگ نظامی است نسبتا منسجم، که متشکل است از اجزایی غیر مادی شامل ارزش‌ها، هنجارها، نمادها، باورها و اعتقادها، آداب و رسوم، دانش، اطلاعات رایج و هنرها، و همچنین اجزایی مادی که خود شامل کالاهای مصرفی، ابزارها (تکنولوژی)، و میراث فرهنگی نسبتا مشترک بین اعضای یک گروه، اجتماع یا جامعه که از طریق یادگیری از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود و موجبات رشد و تعالی انسان را فراهم می‌آورد (پناهی، ۱۳۸۲). در نظر داشته باشید فرهنگ نظامی است که پس از زاده شدن انسان در سراسر زندگی آموخته می‌شود. البته برگزیدن زندگی کارافرینانه و توسعه فرهنگ کارافرینی نیازمند “فرهنگسازی” این مقوله است، ضمن اینکه اکتسابی بودن مهارت‌های کارآفرینی را نمی‌توان از نظر دور داشت.

ویژگی‌های فرهنگ کارآفرینی

ویژگی‌های فرهنگ کارآفرینی و شرکت‌های نوپا به ویژگی‌های درونی و بیرونی تقسیم شده که ویژگی‌های درونی شامل: کار و فکر مثبت (مثبت‌اندیشی)، رضایت از خویش و ایمان به توانمندی‌های ذهنی گسترده، کنش «تفکر خلاق» در عمل، استقلال‌طلبی مخاطره‌پذیری (ریسک‌پذیری)، وجود باورهای راهنما در نظام باورداشت‌های ذهن (تبدیل باورهای روزمره عامیانه به باورهای راهنمای  سازنده) دوام و تاب‌آوری می‌باشد.

ویژگی‌های بیرونی نیز عبارتند از مسؤلیت‌پذیری مبتنی بر مدیریت زمان، وجود باورهای راهنما درجهت هم‌افزایی، درک تغییر و کشف فرصت‌ها، روحیه  مشارکت و تعاون و کار‌گروهی و…

تحلیل محیط فرهنگی

یکی از موارد مهم در ایجاد بنگاه‌های اقتصادی کوچک و متوسط (به ویژه استارت‌آپ‌ها) تحلیل محیطی است. دقت در رفتارهای رقبا و رفبای احتمالی آینده با الگو‌گیری و رصد شرایط فرهنگ کسب و کار. در تجارت و کارآفرینی قرن بیست و یکم اشکال مختلف و متنوع کاری ایجاد شده که چه در قالب استارت‌آپ و چه بازار یابی شبکه‌ای باشد نیازمند «فرهنگسازی» است. تحلیل محیط فرهنگی بسته به نوع و مدل کسب و کار متفاوت است . مسلما مدل کسب‌وکار و شکل ارائه محصول یا خدمات باید هماهنگ با شاخصه‌ها و خواسته‌های فرهنگی باشد.پس از بررسی و هماهنگی مورد اشاره باید همه گروههای اجتماعی درگیر نوپدیده‌های اقتصادی شوند در غیر اینصورت مقاومت فرهنگی در برابر تغییرات شکننده خواهد بود. در واقع چنانچه گروه‌های اجتماعی به استقبال چالش‌ها و حل مسئله نرفته  و درگیر نشوند  چالش‌های درگیرکننده آنها را غافلگیر خواهد کرد.چندی پیش اماراتی‌ها از پهباد تاکسی خود رونمایی کردند. سال قبل نیز پروژه جدیدی را با شرکت‌ «هایپرلوپ» در زمینه حمل‌و‌نقل شروع کرده بودند. در ایران مقاومت‌ها بصورت تدریجی در برابر تاکسی‌های اینترنتی در هم شکست. البته هر فناوری جدیدی این ویژگی را دارد اما همه چیر بسته به تبیین شفاف فواید نوپدیده‌ها برای مردم دارد. استارت‌آپ شرکت اوبر، هم نزدیک به ده‌سال پیش آغاز به کار کرد.مقاومت تاکسیرانها ابتدای کار زیاد بود اما وقتی خود راننده‌ها فواید و آثار رفاهی آن را برای خانواده و آشنایان خود دیدندرضایت دادند. می‌توان گفت کسب‌و‌کارهایی مانند اسنپ و تپسی مدل ایرانی اوبر با چند سال تاخیر هستند. رخنه دانش و فناوری در خانواده‌ها انکار‌ناپذیر است، لذا بسیار تدریجی به سمت تغییر فرهنگی برای پذیرش فناوری‌های نوین می‌رویم، فقط یک مشکل بزرگ وجود دارد و آن «تاخر فرهنگی» است .به این معنا که تغییرات فرهنگی متناسب رشد و توسعه فناوری بسیار آهسته و از دیگر‌سو توسعه فناوری بسیار سریع است. خلاء فرهنگی ناشی از اختلاف سرعت را «تاخر فرهنگی» می‌گویند.

ضرورت سبک زندگی کارآفرینانه برای استارت‌آپ‌ها

با توجه به آنچه بیان شد، ساختارذهنی مردم تحت‌تاثیر باورهای فرهنگی اجتماعی است، لذا ترویج اندیشه توسعه کسب‌وکار نوپا در یک بازار و ارتقا شناخت فرهنگی مردم مستلزم تغییر اساسی در نگرش‌ها به نوپدیده‌های اقتصادی است. مسلما بخاطر دارید تا یکی دو دهه قبل مردم در مقابل روزآمدی دانش و فناوری جبهه می‌گرفتند، مثلا: هنوز اعتماد لازم را به خرید از طریق اینترنت نداشتند و زندگی آن‌قدر سرعت نداشت که برای خرید زمان کافی وجود نداشته باشد. توجه به وجود بستر فرهنگی و پذیرش ایده‌ها از سوی مخاطبان عامل مهمی است که باید در زمان مناسب ایجاد شود. گرچه فرهنگ ابزار بسیار قدرتمندی است ولی زمانی بس طولانی برای شکل‌گیری آن صرف میشود. بدیهی است اگر فرهنگ اجتماعی در مقابل استفاده از یک خدمت یا محصول قرار داشته باشد توسعه آن در جامعه ممکن نخواهد بود و باید زمان زیادی برای برطرف شدن مقاومت فرهنگی صرف شود.

در این راستا نهاد خانواده باید به این معنا رسیده باشد که حمایت از جوانان صاحب ایده تجاری، تضمین آینده همگان برای حفظ منافع ملی و منابع ملی است . نکته مهم اینست‌که سبک زندگی کارآفرینانه برای استارت‌آپ‌ها ضروری است، جوانان در شرکت‌های نوپا سبک زندگی جدیدی را آغاز می‌کنند که فرهنگ جدیدی را برایشان به ارمغان می‌آورد. مولفه‌های فرهنگی در زندگی کارآفرینانه استارت‌آپ‌ها دو جنبه درونی و بیرونی دارد: جنبه درونی: شامل تقویت موارد زیر است:

نیاز به توفیق‌طلبی، تمایل به مخاطره‌پذیری، نیاز به استقلال، وجود هوش هیجانی بالا، مرکز کنترل درونی

سخت‌کوشی و سماجت و رویارویی با عدم قطعیت و ابهام

جنبه بیرونی نیز شامل تقویت این موارد است: آزادی تجربه، پذیرش تغییرات سریع، خروج کارآفرینان، جبران خدمت گسترده، سیستم‌های چالاک و انجام اقداماتی از قبیل ایجاد انگیزه خرید در مشتریان بالقوه از طریق ارائه نمونه‌های مجانی از محصولات جدید و سرمایه‌گذاری در شرکت‌های جوان

مقاومت فرهنگی در فرهنگ عامه مردم

برخی مقاومت‌ها‌ی فرهنگی از دیر باز در عادات و آداب و رسوم هم تاثیراتی داشته است. برخی نمونه‌ها در ضرب‌المثل‌ها و عناصر فولکلوریک نیز دیده می‌شود. به عنوان مثال:ترویج غلط فرهنگ قناعت که در ادبیات ما فراوان دیده می‌شود و بجای فرهنگ اصیل قناعت با صرفه‌جویی و رعایت الگوی مصرف قناعت را به رضایت به وضع موجود و مصرف‌گرایی بدون تلاش بیشتر تعبیر کردند. مسلما «فرهنگ فرد‌گرایی» در جامعه در نشر این طرز فکر موثر بوده است.همینطور ترویج فرهنگ ابن‌الوقت بودن با بیان مثل «چو فردا شود فکر فردا کنیم» و «هر چه پیش آید خوش آید» دقیقا عدم نگاه به آینده و آینده‌نگری را به دنبال دارد و بی‌برنامه بودن بدیهی‌ترین نتیجه آن‌ است. به دنبال آن ترویج فرهنگ هم‌رنگی و عدم نظارت اجتماعی، این فرهنگ نیز از بی تفاوتی مدنی ناشی از عملکرد حکومت‌های مستبد نشات گرفته است که ضرب‌المثل استعماری «خواهی نشوی رسوا هم‌رنگ جماعت شو» مصداق آن است و البته «هرکی سرش به کار خودش» و…. نیز در این جهت کاربرد داشته است. از این دست تاثیرات مخرب خرد ورزی در فرهنگ عامیانه ما دیده می‌شود.

سخن آخر

امروزه بسیاری از شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی به لزوم کارآفرینی پی برده‌اند که این رویکرد در پاسخ به سه نیاز بوده است:     افزایش سریع رقبای جدید، ایجاد حس بی‌اعتمادی نسبت به روش‌های مدیریت سنتی در شرکت‌ها وخروج بهترین نیروهای کار از شرکت‌ها واقدام آنها به کار‌آفرینی مستقل .

نکته حائز اهمیت اینستکه حرکت فرهنگی برای توسعه استارت‌آپ‌ها بایستی آهسته و پیوسته و توام با دقت و فراست باشد به ویژه در شرایط کنونی. حرکت استارت‌آپ‌ها چون مسابقه دوچرخه سواری کوهستانی دوفرانس است. جاده هموار نیست که  فقط با شتاب بتوان به نتیجه دلخواه رسید. هنگام عبور از پیچ‌های خطرناک قطعیتی در ادامه طریق با همواری و راحتی وجود ندارد.در نظر داشته باشید در یک استارت‌آپ باید فرهنگی حاکم باشد که تاکید بر کار گروهی دارد. همه اعضای یک تیم استارت‌آپی باید بدانند که تنها با همکاری موثر می‌توان به اهداف شرکت رسید. استارت آپ فرهنگ نوینی برای اندیشه‌های نو و خلاقیت برفراز ایده‌های موجود است.

رعایت نکات زیر به عنوان توصیه‌هایی فرهنگی برای مدیران شرکت‌های نوپا ضروری است:

  • تقویت مهارت‌های فکری و ارتباط انسانی: شامل ارزیابی و بازنگری و وقفه در زندگی با روشن‌نگری که واقعا از کار و زندگی چه می‌خواهید؟ بازاندیشی اطلاعات (کیفیت بخشی) را انجام دهید، زیرا در دنیای کنونی با کمیت بالای ورودی اطلاعات مواجهیم. شاید به سازماندهی دوباره نیاز باشد!
  • راهبرد اثر‌بخشی را فدای هیجان در راه‌اندازی نکنند و به دنبال یافتن ثمر‌بخش‌ترین عملکرد باشند.
  • در جذب نیروی انسانی به معنای واقعی کلمه جذب «سرمایه انسانی» مد نظر باشد تا دچار مشکل ریاست عالی با کارکنان عادی نشود.
  • همواره چشم‌انداز پیش از راه‌اندازی را در نظر داشته باشند و اهداف را عینی و مشخص کنند.
  • دچار تفکر جزمی‌نگری و تکبر نشوند و همیشه مثل روزهای اول خرد جمعی را بر فردی ترجیح دهند.
  • سعی کنند رهبر موفقی باشند که بر دل‌ها حاکم است اینگونه مشارکت با همدلی شیرین‌تر است.

افشین ماهوشی

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *